Viêm da cơ địa, hay còn gọi là chàm thể trạng, là một trong những bệnh lý da liễu phổ biến nhất, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Bệnh gây ra cảm giác ngứa ngáy, khó chịu, và làm giảm chất lượng cuộc sống của người mắc phải. Cùng GrandCare hiểu rõ về viêm da cơ địa là gì, các triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.
VIÊM DA CƠ ĐỊA LÀ GÌ?
Viêm da cơ địa (Atopic dermatitis) là một bệnh viêm da mạn tính, không lây nhiễm, có đặc trưng là da khô, ngứa, mẩn đỏ và thường xuất hiện theo từng đợt. Đây là một dạng chàm, thường khởi phát ở trẻ em nhưng cũng có thể xuất hiện ở người lớn. Bệnh có mối liên hệ chặt chẽ với các bệnh dị ứng khác như hen suyễn và viêm mũi dị ứng, hình thành nên “tam chứng dị ứng”.
Mặc dù viêm da cơ địa không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng các triệu chứng dai dẳng có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, công việc và các hoạt động xã hội. Người bệnh thường cảm thấy tự ti vì các tổn thương da, đặc biệt là ở những vùng dễ nhìn thấy như mặt, cổ, tay.
TRIỆU CHỨNG CỦA VIÊM DA CƠ ĐỊA
Các triệu chứng của viêm da cơ địa có thể khác nhau tùy thuộc vào độ tuổi và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Tuy nhiên, triệu chứng nổi bật nhất luôn là cảm giác ngứa dữ dội.
Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (dưới 2 tuổi)
- Phát ban đỏ, chảy dịch: Thường xuất hiện ở da đầu, má, khuỷu tay và đầu gối. Các nốt ban có thể sưng, rỉ dịch và đóng vảy.
- Ngứa ngáy: Trẻ thường quấy khóc, khó chịu và gãi liên tục, điều này có thể làm tổn thương da nặng hơn.
- Da khô, tróc vảy: Da thường rất khô và dễ bị kích ứng.
Ở trẻ em (từ 2 tuổi đến tuổi dậy thì)
- Vị trí phát ban: Thường xuất hiện ở nếp gấp của khuỷu tay, đầu gối, cổ, và cổ tay.
- Da dày lên (lichen hóa): Do gãi nhiều, da trở nên dày, sần sùi và có màu sẫm hơn.
- Ngứa dai dẳng: Cảm giác ngứa có thể kéo dài và gây rối loạn giấc ngủ.
Ở người lớn
- Vị trí phát ban: Tổn thương da thường xuất hiện ở nếp gấp khuỷu tay, đầu gối, sau gáy, mặt, bàn tay và bàn chân.
- Da rất khô và dày: Da có thể trở nên rất khô, sần sùi, lichen hóa nghiêm trọng và có các vết nứt đau đớn.
- Ngứa dữ dội: Cảm giác ngứa có thể liên tục, đặc biệt vào ban đêm. Gãi nhiều có thể gây nhiễm trùng da.
- Viêm da tay, viêm da mí mắt: Đây là những biểu hiện thường gặp ở người lớn bị viêm da cơ địa.
Nguyên nhân gây ra viêm da cơ địa
Nguyên nhân chính xác của viêm da cơ địa vẫn chưa được xác định rõ ràng, nhưng các nhà khoa học tin rằng bệnh là kết quả của sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, chức năng hàng rào bảo vệ da suy yếu và hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các tác nhân từ môi trường.
Yếu tố di truyền
- Tiền sử gia đình: Nếu trong gia đình có người bị viêm da cơ địa, hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng, nguy cơ mắc bệnh sẽ cao hơn.
- Đột biến gen: Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy một số đột biến gen, đặc biệt là gen sản xuất protein filaggrin, có vai trò quan trọng trong việc duy trì hàng rào bảo vệ da. Khi gen này bị lỗi, da sẽ mất khả năng giữ ẩm, trở nên khô và dễ bị kích ứng.
Chức năng hàng rào bảo vệ da suy yếu
Lớp sừng của da đóng vai trò như một hàng rào bảo vệ, ngăn chặn vi khuẩn và các chất gây dị ứng xâm nhập, đồng thời giữ lại độ ẩm. Ở những người bị viêm da cơ địa, hàng rào này bị suy yếu, khiến da dễ bị mất nước, khô nẻ và nhạy cảm hơn với các tác nhân bên ngoài.
Hệ miễn dịch phản ứng quá mức
Hệ miễn dịch của người mắc bệnh có xu hướng phản ứng quá mức với các tác nhân vô hại trong môi trường, dẫn đến tình trạng viêm da.
Các yếu tố kích hoạt và làm nặng thêm bệnh
- Chất gây dị ứng: Bụi bẩn, phấn hoa, lông động vật, nấm mốc.
- Các chất kích ứng: Xà phòng, chất tẩy rửa mạnh, hóa chất, len, sợi tổng hợp.
- Thay đổi thời tiết: Không khí khô, lạnh vào mùa đông thường làm bệnh trở nên nặng hơn.
- Stress: Căng thẳng có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng ngứa và phát ban.
- Thực phẩm: Một số thực phẩm như sữa, trứng, đậu nành, lúa mì có thể là yếu tố kích hoạt ở một số người, đặc biệt là trẻ em.
- Nhiễm trùng: Vi khuẩn (Staphylococcus aureus), virus hoặc nấm có thể gây nhiễm trùng trên nền da bị tổn thương.
CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ VIÊM DA CƠ ĐỊA
Chẩn đoán viêm da cơ địa chủ yếu dựa vào việc khám lâm sàng và tiền sử bệnh. Bác sĩ sẽ kiểm tra các tổn thương da và hỏi về tiền sử dị ứng của bản thân và gia đình.
Mục tiêu điều trị là kiểm soát các triệu chứng, giảm ngứa, làm dịu da và ngăn ngừa các đợt bùng phát tiếp theo.
1. Chăm sóc da hàng ngày
- Giữ ẩm cho da: Đây là bước quan trọng nhất. Sử dụng kem dưỡng ẩm không mùi, không chứa hóa chất mạnh ít nhất hai lần mỗi ngày, đặc biệt là sau khi tắm.
- Tắm đúng cách: Tắm bằng nước ấm (không quá nóng) trong khoảng 5-10 phút. Sử dụng sữa tắm dịu nhẹ, không xà phòng. Sau khi tắm, lau khô người nhẹ nhàng và thoa kem dưỡng ẩm ngay khi da còn ẩm.
- Tránh các chất kích ứng: Hạn chế tiếp xúc với xà phòng, chất tẩy rửa mạnh, và các loại vải gây ngứa như len. Nên mặc quần áo cotton rộng rãi, thoáng mát.
2. Thuốc điều trị
- Corticosteroid bôi ngoài da: Là thuốc điều trị phổ biến nhất, giúp giảm viêm và ngứa hiệu quả. Tùy thuộc vào mức độ nặng nhẹ, bác sĩ sẽ kê đơn các loại kem, mỡ có nồng độ khác nhau.
- Thuốc ức chế calcineurin (TCIs): Bao gồm tacrolimus và pimecrolimus. Đây là các thuốc không chứa steroid, có tác dụng giảm viêm và được sử dụng cho những vùng da nhạy cảm như mặt, mí mắt.
- Thuốc kháng histamin đường uống: Giúp giảm ngứa, đặc biệt là vào ban đêm, giúp người bệnh ngủ ngon hơn.
- Liệu pháp ánh sáng (quang trị liệu): Sử dụng tia cực tím để điều trị, phù hợp cho những trường hợp bệnh nặng, không đáp ứng với các phương pháp khác.
- Thuốc sinh học (Biologics): Là những thuốc tiên tiến, được tiêm vào cơ thể để điều chỉnh phản ứng của hệ miễn dịch. Thường được chỉ định cho các trường hợp viêm da cơ địa nghiêm trọng ở người lớn.
LỜI KHUYÊN ĐỂ SỐNG CHUNG VỚI VIÊM DA CƠ ĐỊA
- Tránh gãi: Cắt móng tay gọn gàng, và khi ngứa dữ dội, hãy dùng gạc lạnh hoặc vỗ nhẹ lên vùng da bị ngứa thay vì gãi.
- Quản lý căng thẳng: Yoga, thiền, hoặc các bài tập thư giãn có thể giúp giảm căng thẳng và làm dịu triệu chứng bệnh.
- Ghi chép nhật ký: Theo dõi các yếu tố có thể kích hoạt bệnh bùng phát (thức ăn, thời tiết, hóa chất) để có thể chủ động phòng tránh.
Kết luận
Viêm da cơ địa là một bệnh lý mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được. Bằng cách hiểu rõ về bệnh và tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị của bác sĩ, bạn có thể giảm thiểu các triệu chứng khó chịu và cải thiện chất lượng cuộc sống. Nếu bạn hoặc người thân có các dấu hiệu của bệnh, hãy đến gặp bác sĩ da liễu để được chẩn đoán và tư vấn điều trị kịp thời.
Xem thêm: 5 BIỂU HIỆN VIÊM ĐƯỜNG TIẾT NIỆU Ở NAM GIỚI CẦN BIẾT