HOẠI TỬ TÌ ĐÈ Ở NGƯỜI LIỆT GIƯỜNG: DẤU HIỆU VÀ 5 NGUYÊN TẮC PHÒNG NGỪA HIỆU QUẢ TẠI NHÀ

Hoại tử tì đè là gì?

Hoại tử tì đè thường được nhắc đến cùng các thuật ngữ như loét tì đè, loét do áp lực hoặc tổn thương do áp lực. Tình trạng này xảy ra khi da và các mô bên dưới chịu áp lực kéo dài, đặc biệt tại những vùng cơ thể nằm giữa xương và bề mặt giường.

Áp lực kéo dài có thể làm giảm lượng máu cung cấp cho mô. Khi mô không nhận đủ oxy và dưỡng chất, tổn thương có thể xuất hiện và ngày càng nghiêm trọng nếu áp lực không được giải phóng.

Những vị trí dễ bị tổn thương nhất ở người nằm lâu gồm:

• Vùng xương cùng, mông và hông.
• Gót chân và mắt cá chân.
• Khuỷu tay.
• Vai và bả vai.
• Cột sống.
• Phía sau đầu và tai.

Người liệt giường đặc biệt có nguy cơ cao bởi họ khó hoặc không thể tự thay đổi tư thế khi cảm thấy khó chịu.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ loét tì đè

Không chỉ việc nằm lâu, nhiều yếu tố khác có thể khiến da và mô dễ bị tổn thương hơn. Nguy cơ thường cao hơn ở người hạn chế khả năng vận động, mất hoặc giảm cảm giác, dinh dưỡng không đầy đủ, da yếu, thường xuyên tiếp xúc với nước tiểu hoặc phân do đại tiểu tiện không tự chủ.

Ma sát và lực trượt cũng cần được chú ý. Ví dụ, khi kéo người bệnh trực tiếp trên ga giường hoặc khi cơ thể thường xuyên trượt xuống phía cuối giường, da và mô bên dưới có thể chịu thêm lực tác động.

Vì vậy, phòng ngừa loét tì đè cần được thực hiện đồng thời ở nhiều khía cạnh chứ không chỉ đơn giản là thay đổi tư thế.

Dấu hiệu cảnh báo sớm không nên bỏ qua

Phát hiện sớm là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong chăm sóc tổn thương do áp lực.

Người chăm sóc nên kiểm tra da hằng ngày, đặc biệt tại các vùng xương nhô. Hãy chú ý khi xuất hiện:

• Vùng da đổi màu hoặc đỏ dai dẳng.
• Thay đổi nhiệt độ (nóng hoặc lạnh bất thường) so với vùng xung quanh.
• Độ cứng khác thường (da cứng hoặc mềm nhão hơn).
• Cảm giác đau hoặc rát khó chịu tại một vị trí.
• Vùng da phồng rộp hay bắt đầu xuất hiện vết thương hở.

Ở một số màu da, biểu hiện đỏ có thể không rõ ràng, vì vậy cần quan sát cả sự thay đổi màu sắc, nhiệt độ, độ chắc và độ ẩm của da.

Khi đã xuất hiện vết thương hở hoặc có dấu hiệu bất thường tiến triển, người chăm sóc nên liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá mức độ tổn thương và hướng dẫn xử lý phù hợp.

5 nguyên tắc quan trọng giúp ngăn ngừa hoại tử tì đè

1. Thay đổi tư thế thường xuyên

Không để người bệnh duy trì một tư thế quá lâu là nguyên tắc quan trọng trong phòng ngừa tổn thương do áp lực.

Tần suất thay đổi tư thế cần được cá nhân hóa theo mức độ nguy cơ, tình trạng da, khả năng vận động và loại bề mặt hỗ trợ đang sử dụng. Với người không thể tự xoay trở, người chăm sóc cần hỗ trợ thay đổi tư thế theo kế hoạch do nhân viên y tế hướng dẫn.

Đặc biệt, không nên kéo lê cơ thể trực tiếp trên mặt giường khi xoay trở vì có thể làm tăng ma sát và tổn thương da.

2. Giảm áp lực tại các vùng xương nhô

Gót chân, xương cùng, hông, khuỷu tay và mắt cá là những vùng cần được theo dõi sát.

Có thể sử dụng các giải pháp hỗ trợ phân bố lại áp lực phù hợp như nệm chuyên dụng, đệm hỗ trợ hoặc các phương tiện giảm tải áp lực theo tư vấn chuyên môn.

Đối với người có nguy cơ cao, hướng dẫn NICE khuyến nghị sử dụng bề mặt nệm có khả năng phân bố lại áp lực phù hợp thay vì chỉ sử dụng nệm thông thường.

3. Giữ da sạch và kiểm soát độ ẩm

Da thường xuyên ẩm do mồ hôi, nước tiểu hoặc phân có thể trở nên dễ tổn thương hơn.

Người chăm sóc nên vệ sinh da nhẹ nhàng, giữ da sạch và khô, thay quần áo hoặc ga giường khi bị ẩm và sử dụng sản phẩm bảo vệ da phù hợp khi cần thiết.

Không nên chà xát hoặc massage mạnh vùng da đang đỏ hoặc vùng có nguy cơ tổn thương do áp lực.

4. Đảm bảo dinh dưỡng phù hợp

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe da và khả năng phục hồi mô.

Người có vết loét tì đè nên được đánh giá tình trạng dinh dưỡng bởi chuyên gia phù hợp, đặc biệt khi có biểu hiện ăn uống kém, sụt cân hoặc thiếu dinh dưỡng.

Chế độ ăn cần đảm bảo năng lượng, protein và các vi chất cần thiết theo tình trạng sức khỏe của từng người. Việc bổ sung dinh dưỡng chuyên biệt không nên tự ý thực hiện mà cần dựa trên đánh giá nhu cầu thực tế.

5. Kiểm tra da mỗi ngày

Một thói quen đơn giản nhưng rất hữu ích là kiểm tra toàn bộ vùng da chịu áp lực mỗi ngày.

Người chăm sóc có thể thực hiện khi vệ sinh cơ thể hoặc thay quần áo. Nếu người bệnh không thể tự xoay trở, hãy kiểm tra kỹ những vùng khó quan sát như lưng, mông, xương cùng và gót chân.

Việc phát hiện tổn thương ngay từ giai đoạn đầu thường giúp quá trình xử lý đơn giản hơn đáng kể.

Khi đã xuất hiện loét tì đè, cần làm gì?

Khi đã có tổn thương, mục tiêu không chỉ là chăm sóc vết thương mà còn phải loại bỏ hoặc giảm áp lực tiếp tục tác động lên vùng tổn thương.

Nhân viên y tế có thể đánh giá kích thước, độ sâu, mức độ tổn thương mô và tình trạng vùng da xung quanh để xây dựng phương án chăm sóc thích hợp.

Tùy tình trạng, việc điều trị có thể bao gồm làm sạch vết thương, lựa chọn loại băng phù hợp, kiểm soát độ ẩm, giảm tải áp lực và xử lý mô tổn thương theo chỉ định chuyên môn.

Các vết loét sâu hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng cần được nhân viên y tế đánh giá thay vì tự điều trị tại nhà.

Vai trò của giường và nệm trong chăm sóc người liệt giường

Đối với người phải nằm lâu ngày, môi trường nằm có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thay đổi tư thế và phân bố áp lực.

Một hệ thống giường chăm sóc chuyên dụng có thể giúp người chăm sóc thuận tiện hơn khi hỗ trợ xoay trở, nâng đầu, điều chỉnh tư thế hoặc thực hiện các hoạt động chăm sóc hằng ngày.

Bên cạnh giường, nệm hỗ trợ phân bố lại áp lực cũng là yếu tố đáng cân nhắc đối với người có nguy cơ cao. NICE khuyến nghị sử dụng nệm foam chuyên dụng cho người trưởng thành có loét do áp lực; nếu khả năng phân bố áp lực chưa đủ, có thể cần cân nhắc bề mặt hỗ trợ động theo đánh giá chuyên môn.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nệm hoặc giường hỗ trợ không thay thế hoàn toàn việc thay đổi tư thế, kiểm tra da và chăm sóc tổng thể.

Chăm sóc đúng từ sớm để hạn chế biến chứng

Hoại tử và loét tì đè không phải là vấn đề chỉ xuất hiện khi da đã hình thành vết thương lớn. Quá trình tổn thương có thể bắt đầu âm thầm từ những thay đổi nhỏ trên da.

Với người cao tuổi, người sau đột quỵ, người liệt hoặc người phải nằm lâu, gia đình nên xây dựng một quy trình chăm sóc chủ động gồm: kiểm tra da – thay đổi tư thế – giảm áp lực – giữ da khô sạch – đảm bảo dinh dưỡng – theo dõi bất thường.

Nếu phát hiện vùng da thay đổi kéo dài, phồng rộp, xuất hiện vết thương hở hoặc tình trạng tổn thương ngày càng tăng, hãy liên hệ bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá sớm.